«Μετανοείτε, έρχεται Άνοιξη»

Ποια είναι η αίσθησή σου, όταν, επιστρέφοντας από μια σαββατιάτικη θεατρική παράσταση, αντικρίζεις το αυτοκίνητό σου αναίτια «τραυματισμένο», με κλειδαριά και τζάμι σπασμένα; Σίγουρα κάτι από την ομορφιά της βραδιάς μόλις πέθανε, αφήνοντας και πάλι λίγο χώρο, για να τον καταλάβει αυτή η, εδραιωμένη τελευταία, αίσθηση της ασχήμιας που μας κατακλύζει. Αν, τώρα, αυτή η εμπειρία έλθει να προστεθεί σε μια παρανοϊκή κανονικότητα της τελευταίας περιόδου, καθώς τα τελευταία δύο χρόνια έχω δει την κλειδαριά έξι φορές σπασμένη και το τζάμι άλλες δύο, τότε, όπως είναι φυσικό, η λογική παραμερίζει και κυριαρχεί το θυμικό. Μετά από την κλασική αντίδραση –ύβρεις επί αοράτου στόχου, νεύρα ασυγκράτητα και μια γενικευμένη εκδήλωση οργής- αναγκαστικά κάνεις το μόνο που μπορείς να κάνεις: να φύγεις.

Ξεφυλλίζοντας κάποιες σκέψεις του Ουμπέρτο Έκο ένα χρόνο μετά

Κάποιες φορές αναρωτιέσαι πώς μπορείς να περιγράψεις με λόγια ό,τι έχεις ζήσει, ό,τι σε έχει σημαδέψει πνευματικά, ηθικά, αντιληπτικά. Η πρώτη σκέψη είναι ότι δεν μπορείς και απλά πρέπει να εγκαταλείψεις την προσπάθεια, για να μην δεις αποτυπωμένο ένα αποτέλεσμα που υστερεί σε σχέση με ό,τι είχες στο μυαλό σου. Και τότε υπεισέρχεται το στοιχείο της πρόκλησης. Και του χρέους, ενός χρέους που δεν ορίζεται με το στείρο υπολογιστικό πνεύμα μιας εποχής που μας επιτάσσει να αξιολογούμε ακόμα και το λόγο για τον οποίο αναπνέουμε, αλλά με βάση την ορμέμφυτη τάση να εκφραστείς και να εκφράσεις ό,τι βασανίζει το μυαλό σου. Η είδηση του θανάτου του Ουμπέρτο Έκο ένα χρόνο πριν με βρήκε κάποιο πρωινό Σαββάτου, ενώ ετοιμαζόμουν να φύγω για δουλειά. Μπορώ να πω όχι απροετοίμαστο ψυχολογικά, καθώς, θυμάμαι ακόμα, είχα πρόσφατα αγοράσει το τελευταίο του μυθιστόρημα, «Φύλλο Μηδέν», και, αποστρεφόμενος στη σύντροφό μου, είπα: «Είναι πολύ πιθανό να είναι το τελευταίο του». Διαισθητικά, κάτι μέσα μου αυτό έλεγε.

Πολλοί προτάσσουν, αναφερόμενοι στον Έκο, την ιδιότητα του ακαδημαϊκού, του σημειολόγου ή του φιλόσοφου ή, ακόμα, και του κριτικού λογοτεχνίας. Τον γνώρισα ως μυθιστοριογράφο και, μέσα από αυτήν του την ιδιότητα, προσέγγιζα πάντα και τις υπόλοιπες. Δεν θα πω το τετριμμένο ότι σημάδεψε τη σκέψη μου. Πολύ βαρύ αυτό και πολύ πρόωρο. Θα πω, όμως, ότι διαρκώς μου δημιουργούσε –και μου δημιουργεί ακόμα – έναν ειλικρινή θαυμασμό. Και απορίες, πολλές από τις οποίες δεν θα λυθούν ποτέ.

Και αν η Αντιγόνη έχει ήδη καταργηθεί;

Διαβάζοντας τη φήμη περί κατάργησης της διδασκαλίας της Αντιγόνης από το ωρολόγιο πρόγραμμα της Β’ Λυκείου, αρκετές ημέρες πριν η ΠΕΦ βγάλει μια σκληρή –και λίγο άστοχη- ανακοίνωση κατά της φημολογούμενης πρόθεσης του Ινστιτούτου Εκπαιδευτικής Πολιτικής, δεν αντιμετώπισα την είδηση ως αναπάντεχη, ούτε, τολμώ να πω, με ξένισε σαν άκουσμα. Και δεν με ξένισε, επειδή, τολμώ και πάλι να πω, στην πράξη έχει ουσιαστικά ήδη καταργηθεί. Ποιος μαθητής –πλην ελάχιστων φωτεινών εξαιρέσεων- έχει έμπρακτα ασχοληθεί ή -μάλλον καλύτερα- προβληματιστεί με το περιεχόμενο της τραγωδίας του Σοφοκλή; Η σχετική διάψευση του Υπουργείου λίγο επηρέασε τον προβληματισμό μου. Η πραγματικότητα και η ουσία αυτής είναι δεδομένη, ανεξάρτητα της κατάργησης ενός μαθήματος ακόμα από το σχολικό πρόγραμμα.

Καλό είναι να μην κρυβόμαστε πίσω από το δάχτυλό μας, ειδικά για ζητήματα τα οποία η καθημερινότητα καθιστά γνωστά σε ένα μεγάλο φάσμα της κοινωνίας. Η Αντιγόνη έχει απαξιωθεί στη συνείδηση των μαθητών από τη στιγμή που μετατοπίστηκε στο βυθό του αξιακού συστήματος με βάση το οποίο κρίνεται η «σοβαρότητα» των μαθημάτων. Η περιθωριοποίησή της πηγάζει από την κατάργηση των Πανελλαδικών εξετάσεων της Β’ Λυκείου, όταν, πλέον, έχασε τη «χρησιμότητά» της, καθώς «εκτελέστηκε» στο βωμό της προσήλωσης στα μαθήματα «κατεύθυνσης» ή, μετέπειτα, «προσανατολισμού». Δηλητηριάστηκε και από την καθαρά τυπολατρική διδακτική της προσέγγιση, παύοντας να είναι γοητευτική στους μαθητές. Και δεν τους βρίσκω άδικο. Η ουσία της Αντιγόνης δεν βρίσκεται στις «ευκτικές», τους «υποθετικούς λόγους» ή τους «δυικούς αριθμούς. Η εμμονή σε μια διδασκαλία γραμματικοσυντακτικών τύπων δεν μπορεί να είναι γόνιμη. Ούτε είναι δυνατόν να κερδίσει έτσι το ενδιαφέρον των μαθητών, πέραν αυτών που ενδιαφέρονται για πρακτικούς και μόνο λόγους. Η Αντιγόνη ηττήθηκε, επίσης, λόγω του γενικευμένου εκφυλισμού του Λυκείου –ιδιαίτερα δε των δύο τελευταίων τάξεων- που υποβιβάζει την προσφερόμενη γνώση σε χρησιμοθηρικούς προσανατολισμούς, με μοναδικό αντίκρισμα το άμεσο βαθμολογικό κέρδος, παραγνωρίζοντας το μακροπρόθεσμο σκοπό της παιδείας.    

Μικρές ψηφίδες ύπαρξης

-Πραγματικά, σε βολεύουν τα μηχανικά μολύβια; Ποτέ δεν μπόρεσα να τα χρησιμοποιήσω. Πάντα κατέστρεφα τη μύτη και μετά έσπαγαν τα νεύρα μου. Για να αποφεύγω, λοιπόν, τις διαρκείς συντριβές, προτιμώ κάτι πιο συμπαγές, πιο στέρεο.

Γκράφιτι, στους πρόποδες του Λυκαβηττού, πίσω από το Ν.Ν.Α.

Πώς προέκυψε το στυλό, το μολύβι, ένα απλό χρηστικό αντικείμενο ως σημείο αναφοράς μιας συζήτησης μέσα στην τάξη και στην ώρα της έκθεσης; Αφορμή υπήρξε μία κίνηση (η αλλαγή της μύτης σε ένα μηχανικό μολύβι) που υπέπεσε στην αντίληψή μου. Ίσως και η ανάγκη να βρεθεί κάποια αναφορά ως μέσο για να «σπάσει» η νύστα της κάπως δύσκολης εκείνης, κρύας και πρωινής, ώρας.

Μπήκε στα σχολεία η Χρυσή Αυγή!

Η είδηση ότι χρυσαυγίτες βουλευτές εισβάλλουν σε σχολείο, όπου πρόκειται να γίνουν μαθήματα σε προσφυγόπουλα, προπηλακίζοντας και χτυπώντας δασκάλους, έπρεπε να σοκάρει. Η εικόνα του Λαγού (χωρίς την προσφώνηση «κύριος», δεν αρμόζει στον αναφερόμενο, άλλωστε) να απειλεί «θεούς και δαίμονες» έπρεπε να προκαλεί αποτροπιασμό. Και το γεγονός ότι γονείς ζήτησαν (ή έστω, αποδέχτηκαν) την παρουσία των νοσταλγών του Χίτλερ στο σχολείο, όπου φοιτούν τα παιδιά τους, θα έπρεπε να προβληματίζει. Το ακόμα χειρότερο, όμως, είναι ότι η κατάσταση αυτή έχει πάψει να προξενεί έκπληξη, καθώς αποτελεί έναν ακόμα -αναμενόμενο- κρίκο της αλυσίδας που εγκλωβίζει όλο και σφιχτότερα στην ασχήμια την κοινωνία μας.

Οι ανεμόμυλοι και οι δράκοι της δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης

Στο πρωτοχρονιάτικο μήνυμά του ο πρωθυπουργός, Αλ. Τσίπρας, αφού έκανε λόγο για το –καθιερωμένο, πλέον, στο στόμα σχεδόν όλων των πολιτικών- «άλμα προς τα εμπρός» που αναμένεται να κάνει η χώρα, ανέφερε και ότι το 2017 θα είναι έτος «τομή» στο χώρο της εκπαίδευσης. «Για να ξεφύγουμε επιτέλους από ένα σχολείο-εξεταστικό κέντρο και να υλοποιήσουμε το πάγιο αίτημα για ελεύθερη πρόσβαση στην Τριτοβάθμια Εκπαίδευση». Η αλήθεια είναι ότι η κυβέρνηση ΣΥΡΙΖΑ έχει δείξει την πρόθεσή της για αλλαγές στο χώρο αυτό, από Υπουργίας κ. Φίλη. Αυτό όμως που πρέπει να προσέξει είναι ότι η έννοια «μεταρρύθμιση» δεν ταυτίζεται απαραίτητα με κάτι θετικό και γόνιμο.

Ο Υπουργός, κ. Γαβρόγλου, σε πρόσφατη επιστολή του προς τους «θεσμούς», επικαλέστηκε την ανάγκη μεταρρύθμισης στη δευτεροβάθμια εκπαίδευση, καταφερόμενος στο κείμενό του ενάντια στα φροντιστήρια και τονίζοντας ότι η κυβέρνηση θα επιδιώξει ένα καίριο χτύπημα εναντίον τους. Συγκεκριμένα, τα φροντιστήρια κατονομάστηκαν ως   η «σκιώδης εκπαίδευση» στη χώρα, ενώ κατηγορήθηκαν για τον «καταστροφικό και αλλοτριωτικό τους ρόλο στην εκπαιδευτική διαδικασία», για «νόθευση της πραγματικής εικόνας της εκπαίδευσης» και «υποβάθμιση του ρόλου του σχολείου». Για τους παραπάνω λόγους κρίθηκε αναγκαίος ο «περιορισμός του ρόλου της παραπαιδείας, η οποία, ιδιαίτερα στη λυκειακή βαθμίδα, λειτουργεί ανταγωνιστικά και υπονομευτικά στο Λύκειο». Με κάθε σεβασμό προς τον κ. Υπουργό, η ανάγνωση της κατάστασης αναφορικά με τα προβλήματα στο χώρο της δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης, με τον τρόπο και με τη λογική που επιχειρήθηκε, δεν φανερώνει θάρρος, αλλά ατολμία. Η δαιμονοποίηση του εύκολου στόχου είναι ένα εύκολο μέσο να «θολώσει» κανείς τα νερά και να αποπροσανατολίσει από το πραγματικό πρόβλημα που είναι οι δομικές, πλέον, και σοβαρές δυσλειτουργίες στο χώρο της δημόσιας δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης, αλλά και η εν γένει νοοτροπία.

Για όσα δεν μιλάμε

Τετάρτη απόγευμα, ανεβαίνοντας από το μετρό των Αμπελοκήπων στην Αλεξάνδρας με «βήμα ταχύ», καθώς κάποιες δουλειές είχαν ήδη καθυστερήσει. Το σημείο γνωστό, η έξοδος από το μετρό στο πλάτωμα πάνω από το οποίο βρίσκεται ένα ανοικτό γήπεδο μπάσκετ –κάποτε εκεί έπαιζε ο «Τριφυλλιακός», ελπίζω ότι παίζει ακόμα. Δίπλα, σε απόσταση ενός λεπτού με αργό βάδισμα, η Γ.Α.Δ.Α. Η εικόνα γνωστή, συμπολίτες μας, εξαρτημένοι από τα ναρκωτικά, σε συντριμμιώδη κατάσταση περιφέρονται στο χώρο. Κάποιοι κάνουν χρήση ναρκωτικών ουσιών, ενώ άλλοι απλά μετεωρίζονται σε έναν κόσμο κάπου ανάμεσα στην πραγματικότητα και τις παραισθήσεις τους. Ο κόσμος τριγύρω απαθής, συνηθισμένος πλέον σε τέτοιου είδους εικόνες, φαίνεται να μην δίνει σημασία. Όχι ότι μπορεί ο κάθε πολίτης ξεχωριστά κάτι να κάνει, αλλά και μόνο μια κάποια συναισθηματική διέγερση από την εικόνα κάτι θα σήμαινε για την ποιότητα της κοινωνίας μας. Δυστυχώς, όμως, φαινόμαστε εξοικειωμένοι με τη δυστυχία.