Ο κόσμος (δεν) θα αλλάξει τόσο γρήγορα

Όλα φαίνονται να αλλάζουν στον κόσμο που ζούμε. Η Αγγλία αποχώρησε από την Ε.Ε. Ο Τραμπ διαδέχτηκε τον –κατά γενική ομολογία- συμπαθέστερο αμερικάνο Πρόεδρο της σύγχρονης ιστορίας και φαίνεται να έχει αναπτύξει μια συγκρουσιακή πολιτική με όλους τους υπόλοιπους ηγέτες του κόσμου, πολλοί εκ των οποίων φαντάζουν ημιπαράφρονες. Ο Κιμ Γιονγκ Ουν είναι καθημερινά έτοιμος «να πατήσει το κουμπί». Στην Ευρώπη η ακροδεξιά γιγαντώνεται, παρόλο που ακόμα δεν μπορεί να επικρατήσει σε εκλογικές διαδικασίες. Η Τουρκία απολυταρχοποιείται και έχει ανοίξει μέτωπα σε κάθε σχεδόν μεριά των συνόρων της –ή έτσι έχει διαμορφωθεί η εικόνα στο φαντασιακό του δέκτη. Ο Πούτιν είναι διαρκώς ετοιμοπόλεμος, «ο τελευταίος ηγέτης που έχει μείνει στον κόσμο». Στη Συρία επιχειρείται η αναδιανομή της «πίτας», με πλήρη αδιαφορία για την αξία της ανθρώπινης ζωής. Όλη η οικουμένη βρίσκεται σε περιδίνηση και –φυσικά- κάτι τέτοιο προοιωνίζεται τεκτονικές αλλαγές. Αυτή η αίσθηση επιβεβαιώνεται και από διάφορα sites -και όχι μόνο. Και φυσικά, όταν μιλάμε για αλλαγές, κάποιος μεγάλος πόλεμος έρχεται, η χρεωκοπία κάποιου γίγαντα με πήλινα πόδια ή –έστω- η διάλυση της Ε.Ε. Έτσι πρέπει να είναι. Ή μήπως όχι;

Geopoliticus child watching the birth of a new man, Salvador Dali,
http://www.dalipaintings.com/geopoliticus-child-watching-the-birth-of-the-new-man.jsp

Μα καλά, είσαι ηλίθιος;

Το ακούμε συχνά, ως μια έκφραση «ειλικρινούς», πρόδηλης απογοήτευσης και απελπισίας για το διανοητικό επίπεδο όλων όσοι μας περιβάλλουν, ενίοτε –συχνά πάντως- και για αυτό των εκάστοτε κυβερνώντων. «Μα καλά, είναι ηλίθιοι, τι πάνε και ψηφίζουν;», «ε, από ηλίθιους, περίμενες κάτι καλύτερο;», «αφού μας κυβερνούν ηλίθιοι», «ο κόσμος είναι ηλίθιος», «πω ρε φίλε, όλοι ηλίθιοι είναι τελικά». Προφανώς όσοι εκστομίζουν το συγκεκριμένο χαρακτηρισμό τοποθετούν τον εαυτό τους ένα –τουλάχιστον- σκαλοπάτι ψηλότερα στην πνευματική κλίμακα και –φυσικά- θεωρούν εαυτούς αρτιότερους, ώστε να λαμβάνουν αποφάσεις για το μέλλον του τόπου. Εδώ εντάσσεται μάλλον και το γνωστό επιχείρημα που ακούμε, δίκην αστεϊσμού, αλλά με σαφή αποβλεπτικότητα: «ίσως θα ήταν καλό να κάναμε ένα τεστ I.Q., για να δούμε ποιοι μπορούν να ψηφίζουν».

«Μετανοείτε, έρχεται Άνοιξη»

Ποια είναι η αίσθησή σου, όταν, επιστρέφοντας από μια σαββατιάτικη θεατρική παράσταση, αντικρίζεις το αυτοκίνητό σου αναίτια «τραυματισμένο», με κλειδαριά και τζάμι σπασμένα; Σίγουρα κάτι από την ομορφιά της βραδιάς μόλις πέθανε, αφήνοντας και πάλι λίγο χώρο, για να τον καταλάβει αυτή η, εδραιωμένη τελευταία, αίσθηση της ασχήμιας που μας κατακλύζει. Αν, τώρα, αυτή η εμπειρία έλθει να προστεθεί σε μια παρανοϊκή κανονικότητα της τελευταίας περιόδου, καθώς τα τελευταία δύο χρόνια έχω δει την κλειδαριά έξι φορές σπασμένη και το τζάμι άλλες δύο, τότε, όπως είναι φυσικό, η λογική παραμερίζει και κυριαρχεί το θυμικό. Μετά από την κλασική αντίδραση –ύβρεις επί αοράτου στόχου, νεύρα ασυγκράτητα και μια γενικευμένη εκδήλωση οργής- αναγκαστικά κάνεις το μόνο που μπορείς να κάνεις: να φύγεις.

Ξεφυλλίζοντας κάποιες σκέψεις του Ουμπέρτο Έκο ένα χρόνο μετά

Κάποιες φορές αναρωτιέσαι πώς μπορείς να περιγράψεις με λόγια ό,τι έχεις ζήσει, ό,τι σε έχει σημαδέψει πνευματικά, ηθικά, αντιληπτικά. Η πρώτη σκέψη είναι ότι δεν μπορείς και απλά πρέπει να εγκαταλείψεις την προσπάθεια, για να μην δεις αποτυπωμένο ένα αποτέλεσμα που υστερεί σε σχέση με ό,τι είχες στο μυαλό σου. Και τότε υπεισέρχεται το στοιχείο της πρόκλησης. Και του χρέους, ενός χρέους που δεν ορίζεται με το στείρο υπολογιστικό πνεύμα μιας εποχής που μας επιτάσσει να αξιολογούμε ακόμα και το λόγο για τον οποίο αναπνέουμε, αλλά με βάση την ορμέμφυτη τάση να εκφραστείς και να εκφράσεις ό,τι βασανίζει το μυαλό σου. Η είδηση του θανάτου του Ουμπέρτο Έκο ένα χρόνο πριν με βρήκε κάποιο πρωινό Σαββάτου, ενώ ετοιμαζόμουν να φύγω για δουλειά. Μπορώ να πω όχι απροετοίμαστο ψυχολογικά, καθώς, θυμάμαι ακόμα, είχα πρόσφατα αγοράσει το τελευταίο του μυθιστόρημα, «Φύλλο Μηδέν», και, αποστρεφόμενος στη σύντροφό μου, είπα: «Είναι πολύ πιθανό να είναι το τελευταίο του». Διαισθητικά, κάτι μέσα μου αυτό έλεγε.

Πολλοί προτάσσουν, αναφερόμενοι στον Έκο, την ιδιότητα του ακαδημαϊκού, του σημειολόγου ή του φιλόσοφου ή, ακόμα, και του κριτικού λογοτεχνίας. Τον γνώρισα ως μυθιστοριογράφο και, μέσα από αυτήν του την ιδιότητα, προσέγγιζα πάντα και τις υπόλοιπες. Δεν θα πω το τετριμμένο ότι σημάδεψε τη σκέψη μου. Πολύ βαρύ αυτό και πολύ πρόωρο. Θα πω, όμως, ότι διαρκώς μου δημιουργούσε –και μου δημιουργεί ακόμα – έναν ειλικρινή θαυμασμό. Και απορίες, πολλές από τις οποίες δεν θα λυθούν ποτέ.

Και αν η Αντιγόνη έχει ήδη καταργηθεί;

Διαβάζοντας τη φήμη περί κατάργησης της διδασκαλίας της Αντιγόνης από το ωρολόγιο πρόγραμμα της Β’ Λυκείου, αρκετές ημέρες πριν η ΠΕΦ βγάλει μια σκληρή –και λίγο άστοχη- ανακοίνωση κατά της φημολογούμενης πρόθεσης του Ινστιτούτου Εκπαιδευτικής Πολιτικής, δεν αντιμετώπισα την είδηση ως αναπάντεχη, ούτε, τολμώ να πω, με ξένισε σαν άκουσμα. Και δεν με ξένισε, επειδή, τολμώ και πάλι να πω, στην πράξη έχει ουσιαστικά ήδη καταργηθεί. Ποιος μαθητής –πλην ελάχιστων φωτεινών εξαιρέσεων- έχει έμπρακτα ασχοληθεί ή -μάλλον καλύτερα- προβληματιστεί με το περιεχόμενο της τραγωδίας του Σοφοκλή; Η σχετική διάψευση του Υπουργείου λίγο επηρέασε τον προβληματισμό μου. Η πραγματικότητα και η ουσία αυτής είναι δεδομένη, ανεξάρτητα της κατάργησης ενός μαθήματος ακόμα από το σχολικό πρόγραμμα.

Καλό είναι να μην κρυβόμαστε πίσω από το δάχτυλό μας, ειδικά για ζητήματα τα οποία η καθημερινότητα καθιστά γνωστά σε ένα μεγάλο φάσμα της κοινωνίας. Η Αντιγόνη έχει απαξιωθεί στη συνείδηση των μαθητών από τη στιγμή που μετατοπίστηκε στο βυθό του αξιακού συστήματος με βάση το οποίο κρίνεται η «σοβαρότητα» των μαθημάτων. Η περιθωριοποίησή της πηγάζει από την κατάργηση των Πανελλαδικών εξετάσεων της Β’ Λυκείου, όταν, πλέον, έχασε τη «χρησιμότητά» της, καθώς «εκτελέστηκε» στο βωμό της προσήλωσης στα μαθήματα «κατεύθυνσης» ή, μετέπειτα, «προσανατολισμού». Δηλητηριάστηκε και από την καθαρά τυπολατρική διδακτική της προσέγγιση, παύοντας να είναι γοητευτική στους μαθητές. Και δεν τους βρίσκω άδικο. Η ουσία της Αντιγόνης δεν βρίσκεται στις «ευκτικές», τους «υποθετικούς λόγους» ή τους «δυικούς αριθμούς. Η εμμονή σε μια διδασκαλία γραμματικοσυντακτικών τύπων δεν μπορεί να είναι γόνιμη. Ούτε είναι δυνατόν να κερδίσει έτσι το ενδιαφέρον των μαθητών, πέραν αυτών που ενδιαφέρονται για πρακτικούς και μόνο λόγους. Η Αντιγόνη ηττήθηκε, επίσης, λόγω του γενικευμένου εκφυλισμού του Λυκείου –ιδιαίτερα δε των δύο τελευταίων τάξεων- που υποβιβάζει την προσφερόμενη γνώση σε χρησιμοθηρικούς προσανατολισμούς, με μοναδικό αντίκρισμα το άμεσο βαθμολογικό κέρδος, παραγνωρίζοντας το μακροπρόθεσμο σκοπό της παιδείας.    

Μικρές ψηφίδες ύπαρξης

-Πραγματικά, σε βολεύουν τα μηχανικά μολύβια; Ποτέ δεν μπόρεσα να τα χρησιμοποιήσω. Πάντα κατέστρεφα τη μύτη και μετά έσπαγαν τα νεύρα μου. Για να αποφεύγω, λοιπόν, τις διαρκείς συντριβές, προτιμώ κάτι πιο συμπαγές, πιο στέρεο.

Γκράφιτι, στους πρόποδες του Λυκαβηττού, πίσω από το Ν.Ν.Α.

Πώς προέκυψε το στυλό, το μολύβι, ένα απλό χρηστικό αντικείμενο ως σημείο αναφοράς μιας συζήτησης μέσα στην τάξη και στην ώρα της έκθεσης; Αφορμή υπήρξε μία κίνηση (η αλλαγή της μύτης σε ένα μηχανικό μολύβι) που υπέπεσε στην αντίληψή μου. Ίσως και η ανάγκη να βρεθεί κάποια αναφορά ως μέσο για να «σπάσει» η νύστα της κάπως δύσκολης εκείνης, κρύας και πρωινής, ώρας.

Μπήκε στα σχολεία η Χρυσή Αυγή!

Η είδηση ότι χρυσαυγίτες βουλευτές εισβάλλουν σε σχολείο, όπου πρόκειται να γίνουν μαθήματα σε προσφυγόπουλα, προπηλακίζοντας και χτυπώντας δασκάλους, έπρεπε να σοκάρει. Η εικόνα του Λαγού (χωρίς την προσφώνηση «κύριος», δεν αρμόζει στον αναφερόμενο, άλλωστε) να απειλεί «θεούς και δαίμονες» έπρεπε να προκαλεί αποτροπιασμό. Και το γεγονός ότι γονείς ζήτησαν (ή έστω, αποδέχτηκαν) την παρουσία των νοσταλγών του Χίτλερ στο σχολείο, όπου φοιτούν τα παιδιά τους, θα έπρεπε να προβληματίζει. Το ακόμα χειρότερο, όμως, είναι ότι η κατάσταση αυτή έχει πάψει να προξενεί έκπληξη, καθώς αποτελεί έναν ακόμα -αναμενόμενο- κρίκο της αλυσίδας που εγκλωβίζει όλο και σφιχτότερα στην ασχήμια την κοινωνία μας.