Δεν θα έγραφα αυτές τις γραμμές, αν κάποιες απλές καθημερινές κουβέντες δεν μου προκαλούσαν αυθόρμητο εκνευρισμό και δυσκολία στη διαχείρισή τους.
Είμαστε τόσο επιρρεπείς στον επικριτικό σχολιασμό και στην ισοπέδωση, στο «κράξιμο», χωρίς αυτό να μας προβληματίζει. Δεν είναι μόνο που δεν χρωστάμε καλό λόγο για τίποτα και για κανέναν, αλλά περιμένουμε στη γωνία να στάξουμε απρόκλητο φαρμάκι για όλους, όλες και όλα. Κυρίως δε για ό,τι και όποιον/α μάς υπερβαίνει σε αξία.
Αφορμή στάθηκε μια κουβέντα στον χώρο της δουλειάς μου –εκπαιδευτικός είμαι– για τον Juval Noah Harari. Τενεκές, επιδειξιομανής, αερολόγος, ήταν το πρώτο, το πιο ήρεμο, σκέλος της κριτικής για τις απόψεις του. Για να περάσουμε μετά στην ταμπέλα του «Εβραιοσιωνιστή» (sic), του εντεταλμένου του συστήματος (πάντα δίνει πόντους αυτή η κριτική στον πομπό της), του εκπροσώπου των συμφερόντων του καπιταλισμού και πάει λέγοντας. Και όλο αυτό με βάση μια περικοπή ενός κεφαλαίου του βιβλίου του Sapiens, η οποία μάλιστα είχε χρησιμοποιηθεί σκόπιμα αποσπασματικά, ενώ ο ίδιος ο Harari υποστήριζε το ακριβώς αντίθετο από αυτό για το οποίο εγκαλούνταν. Ο Harari δεν χρειάζεται τη δική μου υπεράσπιση, μιλάει το ίδιο του έργο και η παγκόσμια απήχησή του. Σε μεγάλο βαθμό είναι ο εισηγητής της «μακροϊστορίας», ενώ η σκέψη του βοηθάει στην επανανοηματοδότηση της ιστορίας αλλά και των μικρών καθημερινών μας πράξεων και στάσεων. Σίγουρα μπορείς να διαφωνήσεις, να κρίνεις, να απορρίψεις, αλλά αυτό απέχει πολύ από τη λαϊκιστική ισοπέδωση. Και, συγγνώμη κιόλας, αλλά η πνευματική επιρροή που ασκεί δεν φθείρεται από τις μικρότητες της κοντοπόδαρης αφεντιάς μας.
Στο ίδιο πλαίσιο ήταν και μια αντίστοιχη κριτική προς τον Στάθη Καλύβα. «Μέλος του συστήματος Μητσοτάκη» (sic), φερέφωνο, παπάτζας, γραφικός, ανυπόστατος. Ο κ. Καλύβας έχει ένα «κακό»: δεν κρύβει ποτέ τις απόψεις του, παρεμβαίνει τακτικά στη δημόσια σφαίρα, έχει λοιδορηθεί μάλιστα από κοινού με τον κ. Μαραντζίδη για το βιβλίο Εμφύλια πάθη, 23+2 Ερωτήσεις και Απαντήσεις για τον Εμφύλιο που μαζί επιμελήθηκαν και εξέδωσαν, έχει επιμεληθεί επιστημονικά σειρά ντοκιμαντέρ που θίγουν «ιερά φαντάσματα» της σύγχρονης Ελλάδας. Κοινώς δεν επιδιώκει να δοξαστεί ως επιστήμονας κρυπτόμενος. Επίσης, μπορείς να τον κρίνεις, να διαφωνήσεις, ό,τι θέλεις να κάνεις. Αλλά η εκ βάθρων απόρριψή του ως επιστήμονα, ειδικά από ανθρώπους που το τελευταίο επιστημονικό σύγγραμμα που διάβασαν ανάγεται στο τέταρτο έτος των σπουδών τους, είναι τουλάχιστον γελοία για έναν άνθρωπο που, μεταξύ πολλών άλλων διεθνών επιστημονικών διακρίσεων, κατέχει την έδρα Gladstone, την αρχαιότερη έδρα πολιτικής επιστήμης στη Βρετανία.
Αλλάζοντας πεδίο, πολλοί και πολλές έσπευσαν να επικρίνουν και να χλευάσουν όσους και όσες συμμετείχαν στις αποστολές «March to Gaza». Άνεργοι, άεργοι, «αναρχομπαχαλάκηδες δικαιωματιστές» (sic) και λοιπά κοσμητικά επίθετα τους συνόδευαν, με επιστέγασμα σχόλιο γνωστού υπουργού της κυβέρνησης – με παρελθόν τηλεαστέρα. «Πήγαν εκεί για να βγάλουν στόρι στο Instagram»… Λυπάμαι, αλλά λίγοι έχουμε το ηθικό υπόβαθρο να επικρίνουμε ανθρώπους που παράτησαν τις ζωές τους, διακινδύνευσαν εισερχόμενοι σε εχθρικά εδάφη και ύδατα, γνωρίζοντας ότι –στην καλύτερη περίπτωση– θα συλληφθούν, θέλοντας έτσι να αναλάβουν το βάρος μιας συμβολικής σε περιεχόμενο αποστολής, ότι η προσπάθεια γενοκτονίας στη Γάζα πρέπει να τελειώσει.
Από τα πυρά της κριτικής ούτε οι αγωνιστές του 1821 έχουν γλιτώσει, «καθώς δεν ήταν άγιοι, ούτε τόσο σπουδαίοι όσο περιγράφονται», ενώ γνωστή είναι η καραμέλα για τη γενιά του Πολυτεχνείου, τη «χειρότερη γενιά της Ελλάδας». Δεν έχω ούτε τον χώρο εδώ για ιστορικές αναδρομές, ούτε είμαι υπέρ των αγιοποιήσεων. Άγιοι δεν υπάρχουν στην ιστορία (αντίθετα με τους δαίμονες που υπήρξαν και υπάρχουν). Ωστόσο, στο ζύγι με όσους και όσες ανέλαβαν να αναμετρηθούν με δυνάμεις υπέρτερες από το προσωπικό τους μπόι και να τις καταβάλουν, βγαίνουμε ελλιπείς. Δεν μπορούμε να αναμετρηθούμε μαζί τους, ούτε να τους φθείρουμε με μια ρηχή εντυπωσιοθηρική ρητορεία.
Δεν έχει νόημα να αναφερθώ σε άλλα παραδείγματα (Αντετοκούνμπο, διάφορους καλλιτέχνες, επιστήμονες κ.τ.λ.). Αυτό που θέλω μόνο να γράψω κλείνοντας είναι ότι ο άνθρωπος προοδεύει, εξελίσσεται, όταν αναγνωρίζει τα μεγέθη και τα θαυμάζει, τα επιδιώκει. Όταν παίρνει ένα φαντασιακό πριόνι και έχει την ψευδαίσθηση ότι πριονίζει όσους και όσες κατ’ ουσίαν αδυνατεί να προσεγγίσει, βυθίζεται. Και γίνεται κι αυτός ένας ακόμα που ευθύνεται για την όποια συντήρηση, οπισθοδρόμηση, καθυστέρηση ή ό,τι άλλο καταγγέλλει, καθώς κοιτάζει, χωρίς να το αντιλαμβάνεται, τον καθρέφτη του.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου